استعمال او در علاج امراض دماغى بارد و رطب واجب است به كار برند و استعمال معاجين ترياقيه در هفته يك مرتبه نافع بود . وصفت اطليه نافع صداع بارد ابتدا بتراشيدن موى سر كنند و پس بگيرند دو مثقال فرفيون و يك مثقال به ورق و دو مثقال سداب دشتى و يك مثقال تخم حرمل و دو مثقال خردل سائيده به آب مرزنجوش سرشته بر سر طلا نمايند و از اطليه جيده فلفل مثقال ثفل روغن زعفران مثقال و ثلث فرفيون حديث مثقال سرگين كبوتر دو مثقال در سركه كهنه سائيده طلا سازند . و ايضا طلاى فرفيون و نمك و به ورق . و ايضا افيون و زعفران و صبر و مر و غيره كه در قول مسيحى گذشت به آب سداب طلا نمايند و از اطليه جيده براى اين و بهر خوره و شقيقهء بارد و مزمن اين است كه به سنگ مصرى طلا نمايند كه اين شديد النفع است . و ايضا فلفل سفيد و زعفران هر واحد دو درم فرفيون يك درم بسرگين كبوتر صحرائى يك نيم درم به سركه سرشته بر پيشانى طلا كنند . و ايضا مر صبر فرفيون جندبيدستر افيون قسط عاقرقرحا فلفل به شراب كهنه طلا نمايند . و ايضا دواى زبل الحمام و آن قوى است . و ايضا فلفل و قرص زعفران هر واحد دو مثقال فرفيون نيم مثقال سرگين كبوتر يك نيم مثقال سياهى دلوات يك نيم مثقال سركه مقدار حاجت و اين ادويه گاهى مكسور الحده بترقيق يا آميختن شير يا سفيدى بيضه و گاهى صرف استعمال ميكنند و درجات اينها مختلف است . صفت سعوطات نافع صداع بارد از الجمله سعوط شونيز است كه در علاج صداع بارد ساذج مذكور شد و كذا موميائى بجندبيدستر و مشك . و بعضى گفته‌اند كه چون به هفت برگ صعتر و هفت دانه خردل در روغن بنفشه سوده و سعوط كنند نافع است . و آنچه تجربه كرده شده مشك و عنبر و ميعه است كه به قدر عدس ازينها گرفته هر وقت سعوط نمايند و آنچه او براى صداع بارد ميكنند و تسخين و تنقيه مىكند روغن شحم حنظل است و يا روغنى كه در آن عصاره قثاء الحمار گداخته باشند . و از آنچه قوى در اين باب شديد النفع گمان كرده اين است كه بگيرند آب برگ شفتالو بى آب افشرده و از آن سه قطره ناشتا سعوط كنند و بعد ساعتى روغن بنفشه چكانند و اسفيدباج بسيار چرب بنوشند و از آنچه در اين باب ستوده‌اند اين است كه بگيرند زهره نر گاو سرخ رنگ سه درم موميايى دو درم مشك يك درم كافور نيم درم و از آن سعوط سازند . و ايضا بگيرند ثافسيا يك نيم مثقال اصل السوس يك مثقال فرفيون يك نيم مثقال عسل مصفى يك نيم مثقال و همه را به آب بيخ چقندر آميخته به قدر دانه جاورس از نوك ميل و بينى چكانند . و ايضا فرفيون و دو ثلث وزن آن خضص هندى به آب چقندر سرشته در بينى چكانند . و ايضا سعوط نافع بخور مريم خشك هشت مثقال به ورق و سماق هر واحد چهار مثقال باريك سائيده و بابونه در بينى دهند و مريض سرخود برداشته به قوت استنشاق آن نمايد . و ايضا شونيز چهار مثقال عصاره الحمار دو مثقال نوشادر دو مثقال به روغن حنا يا روغن قثاء الحمار سرشته اندرون بينى بدان طلا نمايند و بوى او مريض به قوت استنشاق نمايد و چون از سر او رطوبت بسيار فرود آيد در آن هنگام بينى را به آب گرم بشويند . صفت ادهان كه بر سر صاحب صداع بارد مىمالند جميع روغنهاى گرم و روغنهائى كه در آن شبت و پودينه و مرزنجوش و شيح و نمام و سداب و برگ غار پخته باشند و آنچه در علاج امراض دماغى بارد و بلغمى مذكور شد آن را نافع است و حال روغن بلسان همانجا معلوم شده و اين براى سعوطات و قطورات گوش نيز صلاحيت دارد و اين نفوخ نافع صداع مزمن است بگيرند عصاره قثاء الحمار و بخور مريم و سطرون مساوى ساييده در بينى دهند و يا شونيز و عصاره قثاء الحمار و يا شونيز و اندك صمغ سداب . [ صاحب كامل ] صاحب كامل گويد كه در امر اين ابتدا به استفراغ بلغم از حب ايارج و حب قوقايا نمايند اگر فصل و سن و قوت مساعد باشد و تنقيه بعد نضج خلط و تلطيف آن كنند اگر لطيف نباشد بماء الاصول مع روغن بيدانجير در روغن بادام تلخ كنند سه روز و يا پنج روز بنوشند بعد از آن حبوب مذكور بخورند . و اگر فائده نشود و ايارج جالينوس به قدر حاجت دهند و بعد از آن غرغره به ايارج فيقرا مع سكنجبين يا خردل يا با عاقرقرحا مع ماء العسل كنند و بعد از اين ضمده نطولات كه در علاج صداع بارد ساذج گذشت به عمل آرند و تعاهد استفراغ بحب صبر يا بحب ذهب در هر هفته يك دو مرتبه نافع است و تدبير غذا مثل صداع بارد ساذج نمايند و اين ضماد نافع صداع بارد كهنه است فرفيون نو فلفل سياه هر يك مثقال سرگين كبوتر دو مثقال باريك سائيده به سركه تند سرشته بعد حلق سر ضماد كنند . و اگر به قرص كوكب مخلوط به آب مرزنجوش و يا بقلونيا به آب مذكور طلا كنند نفع و به دو طلا بخردل نيز نافع است و به آب برگ برنجاسف و يا به آب برگ فنجنكشت مع روغن مرزنجوش سعوط كنند و سعوط موميائى مع روغن بنفشه يا روغن بلسان نيز مفيد بود و سعوط بعصاره قثاء الحمار مع شير دختر صداع مزمن و بيضه را نافع است و ضماد بصبر و روغن گل و سركه سودمند . صفت حب صبر نافع صداع بلغمى صبر شش درم مصطكى چهار درم تربد ده درم گل سرخ سه درم حب ساخته دو درم وقت خواب بخورند و اين حب منقى دماغ از بلغم است پوست هليله كابلى درم صبر چهار دانگ مصطكى انيسون هر واحد يك نيم دانگ همه را كوفته به آب كرفس حب سازند و اين يك شربت است و صبح به آب نيم‌گرم بخورند . و اين حب نيز نافع صداع بلغمى است تربد يك نيم درم ايارج فيقرا يك درم شحم حنظل نمك هندى هر يك دو دانگ سقمونيا عود خام انيسون مقل هر يك دانگ باريك سوده به آب حب سازند و اين